Hanes gemau darbis ar Ddydd San Steffan

Ar 18 Ionawr 2025 fydd Caerdydd ac Abertawe yn cyfarfod nesaf. Ond mae nifer o ornestau blaenorol rhwng dau brif glwb pêl-droed de Cymru wedi cael eu cynnal dros gyfnod y Nadolig.

Yn wir, yn absenoldeb darllediadau byw ar y teledu – a gyda mwy o bobl yn rhydd i fynychu dros y gwyliau – denwyd tyrfaoedd sylweddol i ambell achlysur o’r fath, yn ystod blynyddoedd canol yr ugeinfed ganrif.

Heidiodd 27,264 o gefnogwyr i’r Vetch ar noswyl Nadolig olaf y 1940au, er enghraifft: honno yw’r dorf fwyaf ar gyfer gêm rhwng yr Elyrch a’r Adar Gleision yn Abertawe hyd heddiw a chafodd y mwyafrif o’r rhai oedd yn bresennol fodd i fyw, gan iddynt weld y tîm cartref yn ennill o bum gôl i un.

Yn unol ag arfer y cyfnod, wynebodd y clybiau ei gilydd ddwywaith dros Ŵyl y Geni 1951: rhoddodd Billy Baker anrheg i’r tîm cartref ar y Vetch ar 25ain Rhagfyr, drwy sgorio i’w rwyd ei hun a chaniatáu i’r Elyrch gipio gêm gyfartal nad oeddent yn ei haeddu.

Ond gwnaeth y chwaraewr canol cae o Benrhiwceibr yn iawn am ei gamgymeriad y diwrnod wedyn, pan lwyddodd i ganfod y nod ar ben cywir y cae, wrth i’r Adar Gleision hawlio buddugoliaeth gyfforddus o dair gôl i ddim, ger bron cynulliad anferth – o dros 46,000 – ym Mharc Ninian.

Ychydig ddegawdau yn ddiweddarach, ‘roedd Darbi De Cymru yn elfen gyfarwydd o arlwy bêl-droed y Nadolig yn ystod y 1980au, gan i Abertawe a Chaerdydd herio ei gilydd ar bum Gŵyl San Steffan mewn chwe blynedd!

Yr Adar Gleision gafodd y gorau ar y gemau hynny, gan iddynt drechu eu cymdogion ar 26ain Rhagfyr 1983, 1985 a 1989, tra gorffennodd gornestau Nadoligaidd 1986 a 1988 yn gyfartal.