Araith dŵr coch clir Rhodri Morgan yn ‘nonsens ofnadwy’ ym marn Tony Blair

Roedd Morgan yn arwain clymblaid gyda’r Democratiaid Rhyddfrydol ar y pryd.

Ar ôl i’r blaid Lafur ddioddef canlyniadau gwael yn etholiadau cyntaf y Cynulliad ym 1999, mae’r araith ‘dŵr coch clir’ wedi cael ei gweld gan rai fel rhan o strategaeth a enillodd yr etholiad nesaf i Lafur yn 2003.

Ysgrifennwyd y ddarlith gan brif ymgynghorydd Morgan ar y pryd, Mark Drakeford, a aeth ymlaen i fod yn Brif Weinidog yn 2018.

Dywedodd Drakeford, sydd bellach yn Ysgrifennydd Cyllid Llywodraeth Cymru: “Byddai Rhodri yn esbonio beth oedd yn digwydd, beth oedd yn ei feddwl, beth roedd am ei wneud ac ateb Blair yn ei hanfod fyddai: ‘Ni fyddwn yn ei wneud felly, ond ti yw prif weinidog Cymru’.

“Wnaethon nhw ddim trafferthu gormod gyda beth o’n ni’n ‘neud yng Nghymru, cyn belled â’i fod yn aros yng Nghymru.”

Dywedodd Drakeford y byddai’r ddau brif weinidog yn cyfarfod yn ffurfiol ddwywaith y flwyddyn, ond doedd e ddim yn cofio’r araith byth yn cael ei chrybwyll.

Mewn cyfweliad gyda’r BBC yn 2017, dywedodd Syr Tony fod Morgan “o adain fwy traddodiadol y blaid” ond roedd ganddo “barch mawr at Rhodri”, er iddyn nhw anghytuno.