Dafydd Jones: ‘Dod o hyd i’r foment ddiddorol yna’

Wedi cyfnodau yn byw yn y Felinheli, Sanclêr ac wedyn Caerfyrddin, symudodd Dafydd i Rydychen yn 10 mlwydd oed ar ôl mynychu ysgol eglwys yng Nghaerfyrddin, sef Priory Street School.

Roedd ei dad, Glyn, yn syrfëwr o Bont-Y-Garth ger Llanrwst ac mae Dafydd yn cofio’r teulu yng ngogledd Cymru yn siarad Cymraeg er nad yw e’n medru siarad yr iaith. Roedd ei fam Elsie yn dod o Swydd Efrog ac roedd ei thad hi’n löwr o Rosllanerchrugog.

Er fod gyrfa Dafydd wedi ei gymryd ymhell o’i wreiddiau, mae’n credu fod ei ochr Gymreig wedi ei helpu yn ei yrfa.

Meddai gan chwerthin: “Mae’n bosib fod fy ochr Cymreig, piwritanaidd wedi helpu.

“Wnaeth e ddim fy helpu i gael mynediad i’r bobl yma – ond efallai mai’r peth capel yw e, roedd fy ochr biwritanaidd efallai wedi cadw fy nhraed ar y ddaear. O’n i’n gweld ffotograffwyr a newyddiadurwyr eraill yn yfed gormod ond fe wnes i gadw fy mhen a pheidio â dechrau meddwl mod i’n ran o’r parti.”

Mae Glyn, tad Dafydd, yn ei 90au erbyn hyn ond fe fynychodd yr Eisteddfod yn Llanrwst gyda’i fab yn 2019. Yn ôl Dafydd, mae Glyn yn ddrwgdybus iawn o’r dosbarth uwch yn Lloegr oherwydd ei ymwybyddiaeth o greulondeb perchnogion y chwareli llechi lle oedd taid Glyn, sef Elias Roberts, wedi gweithio.

Ydy’r drwgdybiaeth yma wedi dylanwadu ei fab sy’ wedi treulio’i fywyd yn tynnu lluniau o haenau uchaf y gymdeithas?

Meddai Dafydd: “Dwi’n credu ei fod wedi dylanwadu fi ychydig – yn dod o’i genhedlaeth e roedd yn ddrwgdybus iawn o Almaenwyr achos y rhyfel ac hefyd y dosbarthiadau uwch Seisnig.

“Nes i ni gael gwyliau teulu yn Llanrwst ac ymweld â rhai o’r chwareli llechi pan wnaeth Dad gychwyn siarad am pa mor wael oedden nhw wedi eu trin ac ‘nes i sylweddoli o ble oedd y drwgdybiaeth wedi dod.

“Gan mod i wedi mynd i’r ysgol yn Rhydychen roedd gen i agwedd mwy agored tuag atynt.

“Mae gen i feddwl agored a dwi’n gweld rhai o’u eccentricities nhw’n ddoniol ac hefyd mae dirywiad wedi bod yn statws y dosbarth uwch erbyn hyn.”