Pum munud gyda Bardd y Mis: Non Lewis

Dechreuodd Non Lewis farddoni a chynganeddu yn ystod y cyfnod clo – ac mae hi bellach yn dysgu’r grefft i bobl ifanc.

Yn wreiddiol o Glydach, Abertawe, mae hi nawr yn byw ger Llanelli, ac yn bennaeth adran Gymraeg yn Ysgol Gyfun Gŵyr, Abertawe.

A drwy gydol mis Hydref, hi ydi Bardd y Mis ar BBC Radio Cymru.

Yn ystod y cyfnod clo. Roeddwn i wedi cael tro ar ambell dasg ysgrifennu limrig, ond heb fentro mwy na hynny. Roedd gen i awydd ers bod yn y chweched i roi tro ar feistroli’r gynghanedd yn arbennig.

Pan ddaeth cyfle drwy Ysgol Farddol Caerfyrddin bum yn ddigon ffodus i gael lle ar y cwrs cyntaf hwnnw yn haf 2020. Dyna lle ddales i’r bug!

O fewn chwe wythnos o ddechrau, roeddwn wedi llwyddo llunio englyn. Roedd ein tiwtor Geraint Roberts wedi rhoi arweiniad ardderchog i ni, ac ar ôl y cwrs cychwynnol, doeddwn i ddim eisiau rhoi’r gorau iddi!

Yn aml bydd testun yn cael ei osod mewn gwersi neu destun ar gyfer cystadleuaeth neu dalwrn.

Bydda i’n treulio ychydig amser yn darllen am y testun neu’n sgwrsio â chyfeillion amdano, yn arbennig os yw yn y newyddion, yna dechrau rhestru geiriau ac ymadroddion sy’n dweud rhywbeth arbennig.

Bydd hi’n cymryd tipyn o bendroni i roi pethau at ei gilydd.

Am gwestiwn da! Mae’n rhaid i mi ddweud Tudur Dylan Jones. Fe oedd fy mentor ar gynllun Pencerdd, ac mae ei afael e ar y gynghanedd wrth farddoni yn anhygoel.

Mae’n gwneud i’r grefft deimlo’n rhwydd, a dyna un o rinweddau athro da.

Dw i’n mwynhau cadw’n heini a nofio yn y môr drwy gydol y flwyddyn. Bydda i’n mynd i redeg ar lwybr yr arfordir yma yn Llanelli i roi trefn ar fy meddyliau yn aml. Dw i’n mwynhau canu ac yn aelod o gôr Llanddarog.

Dw i wedi dechrau tyfu llysiau eleni, ac er na fyddaf yn derbyn gwahoddiad i sioe Chelsea, mae cael blasu a bwyta stwff o dy ardd dy hun yn fuddugoliaeth!

Dw i’n mwynhau treulio amser gyda fy nheulu a ffrindiau annwyl yn fawr iawn hefyd.

Pan oeddwn i’n ifanc, roedd y grefft yn teimlo tu hwnt i mi, yn rhywbeth i’r ysgolheigion yn unig. Ond dw i wedi dod i sylweddoli bod modd dysgu’r grefft un reol ar ôl y llall.

Mae gen i dipyn mwy o bethau i’w dysgu, ond dw i’n gobeithio y gallaf roi fy nisgyblion ar ben ffordd a gweld be’ ddaw!

Rydw i’n teimlo’n ddyledus iawn i’r Ysgol Farddol am ddysgu’r grefft i mi, ac yn teimlo pe bai’r gynghanedd yn gafael yn y bobl ifanc, yna rhaid bwrw ati i rannu’r grefft gyda nhw hefyd.

Mae e’n rhan werthfawr o’n diwylliant cyfoethog ni, ac mae’n bwysig bod ein pobl ifanc yn cael cyfle i’w meistroli.

Dim yn arbennig. Ymateb i destun yr Eisteddfod nes i, a gan fy mod yn mwynhau cerddoriaeth, roedd defnyddio rhythm cynghanedd i lunio rap yn hwyl.

Roedd fy mab wedi llunio trac gwreiddiol i mi yn arbennig ar gyfer y gerdd, a chawson ni lot o sbort yn recordio cyn danfon y gwaith i’r Eisteddfod.

Dydw i ddim yn meddwl fydda i’n rapio eto… roedd un rap yn ddigon dw i’n meddwl!

Mae ffrind annwyl yn priodi ddiwedd y mis, felly rydw i eisiau ysgrifennu englyn i’w gyfarch e a’i ŵr newydd.

Bydda i’n gwirio gwefan steddfota.cymru i weld testunau eisteddfodau bach lleol er mwyn ymarfer y grefft, ac wrth gwrs bydd digon o waith cartref gan Ysgol Farddol a thîm talwrn Tanau Tawe yn cyrraedd dros fisoedd y gaeaf.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.