‘Profiad emosiynol’:Llofnod Nain a Mam-gu ar Ddeiseb Heddwch 1923

Yn ôl Bleddyn, roedd bywyd Elizabeth yn un o dlodi a cholledion. Mae’n credu’n gryf mai colli ei mab, John, ym Mrwydr Y Somme wnaeth arwain at ei llofnod dros heddwch byd:

“Ymunodd John yn y Rhyfel Mawr yn 1914, fel preifat yn yr 16eg Bataliwn o’r Welsh Regiment.

“Bu farw John ar faes y gad ym Mrwydr y Somme ar 7 Gorffennaf 1916 yn 26 mlwydd oed, gan adael gwraig a dau o blant.

“Yn anffodus, nid profiad cyntaf Elizabeth gyda thrawma rhyfel oedd hwn. Gwnaeth mab arall iddi, Ned, ymladd yn Rhyfel Boer (1899-1902) ac roedd Thom, mab arall, yn y llynges yn ystod y Rhyfel Mawr.

“Fe oroesodd Thom a Ned y rhyfel ond roedd colli mab annwyl yn ergyd ac mae’n rhoi rheswm clir pam wnaeth Elizabeth arwyddo’r ddeiseb.

“Bu farw Elizabeth yn 76 mlwydd oed yn 1936, ac fel menyw ddosbarth gweithiol dlawd, chafodd ddim nifer o gyfleoedd mewn bywyd, felly mae’n bleser gweld ei bod hi wedi chwarae rôl mewn hanes mor bwysig.”