O Abertawe i’r Aifft: Cofnod o brofiadau glöwr yn y Rhyfel Mawr

Gan fod dros chwarter miliwn o Gymry wedi gwasanaethu yn y Rhyfel Mawr mae’n amlwg bod ystod eang o oblygiadau gan y Rhyfel ar unigolion, teuluoedd a chymunedau ledled Cymru. Yn ddi-os, bu’r rhan fwyaf o’r effeithiau yn negyddol, yn golygu loes, caledi a cholled.

Er hyn, os dewch o hyd i ffynhonnell sy’n rhoi blas o brofiadau unigol yn ystod y Rhyfel, gallwch hefyd weld amrywiaeth o ymatebion a theimladau, sy’n cyfoethogi ein dealltwriaeth o sut roedd y Cymry wedi byw trwy’r drin.

Felly, i hanesydd, mae cael gweld am y tro cyntaf ddyddiadur a ysgrifennwyd gan filwr o Gymro, yn cofnodi ei symudiadau a’i brofiadau yn Gallipoli, yr Aifft a Phalesteina o 1915 i 1918, yn brofiad arbennig.

Dyna sydd gennym yn nyddiadur David Rees Thomas, glöwr o Dreboeth, gogledd Abertawe, a wasanaethodd gyda Chorfflu Meddygol y Fyddin mewn uned o’r enw’r 3rd Welsh Field Ambulance (WFA).

Cadwodd y teulu bum cyfrol y dyddiadur am dros ganrif cyn iddynt gael eu trosglwyddo i Archifau Gorllewin Morgannwg yn 2021. Yn y cyfamser, mae gor-nai David Rees Thomas, George Hook, gwyddonydd wedi ymddeol o Seland Newydd, wedi bod yn brysur yn mireinio trawsgrifiad o’r dyddiaduron.