Beth adawodd y Rhufeiniaid yng Nghymru?

A fo ben bid bont! Dyna ddywedodd Bendigeidfran yn chwedl Branwen wrth iddo orwedd ar draws yr afon i fod yn bont i’w filwyr.

Ond y Rhufeiniaid nid y Celtiaid gyflwynodd y gair pont i’r Gymraeg. Daw ‘pont’ o’r gair Lladin ‘pontis’.

Dr Leona Huey, darlithydd mewn treftadaeth ym mhrifysgol Bangor sy’n egluro sut roedd gan y Rhufeiniaid arbenigwyr i adeiladu ffyrdd a phontydd:

“Mae o’n broject reit anhygoel i adeiladu ffordd yn null y Rhufeiniaid.

“Mae yna bump haen i lôn Rufeinig. Roedd yr haen gyntaf wedi ei greu o dywod a cherrig bach, yna roedd yr ail haen wedi ei wneud o gerrig mwy i wneud yn siŵr fod y ffordd yn sefydlog.

“Y trydydd haen wedyn oedd cymysgedd o galch a rwbel.

“Yna roedden nhw’n isio rhywbeth reit gadarn oedd ddim yn mynd i symud na’i ddinistrio gan ddŵr felly nucleus oedd y pedewerydd haen, sydd fel concrid i ni heddiw.

“Mae hynna yn creu sylfaen reit dda i bumed haen sef cerrig mawr oedd yn cael eu gosod yn dynn at ei gilydd ac yn creu llwybr esmwyth i filwyr gerdded arno.”

Yn ôl Leona, roedd ganddyn nhw adrannau arbenigol yn eu byddin i adeiladu ffyrdd ac adran hefyd i adeiladu pontydd.

Eglura: “Cyn i’r Rhufeiniaid gyrraedd doedd ganddon ni ddim gair am bont achos doedd ganddon ni ddim y dechnoleg. Felly mae pont yn air Lladin – nhw sydd wedi dod â’r dechnoleg yna i ni.”