‘Ann, fy ffrind’: 250 mlynedd ers geni’r emynydd, Ann Griffiths

Fy marn i yw bod gwaith Ann yn dal i siarad gyda ni heddiw. Fe wyddai hi’n iawn am y rhiwiau anodd mewn bywyd y mae rhaid inni gyd ymrafael â nhw ar dro.

Dywed, mewn un o’i llythyrau, ei bod ‘yn colli ei hanadl ar y rhiwiau’ ac yn gorfod ymdopi â ‘threialon go smart a gwyntoedd cryfion’. Ond caiff ei chryfhau i wynebu’r treialon hynny gan y ‘Gŵr sy’n ymguddfa’ iddi.

Mae’n ymwybodol o’i bregusrwydd – ‘yn wan ac eiddil ac am garu yn y llwch’. ‘Dyw hi byth yn ffugio nac yn cuddio ei beiau. Dwn i ddim os oedd unrhyw iotyn o ddrwg yn perthyn iddi mewn gwirionedd. Ysgwn i beth fyddai seicotherapydd yn ei wneud ohoni heddiw?

Mae sôn amdani’n ‘torri allan mewn gorfoledd ar brydiau’, gymaint felly fel y gellid clywed ei bloeddiadau led amryw o gaeau i ffwrdd o Ddolwar Fach! Mae hefyd hanes amdani’n cerdded adref o’r Bala mewn rhyw fath o bêrlewyg yr holl ffordd – ‘fel na wybu dim amdani ei hun nes dyfod dros Ferwyn’!

Chafodd hi ddim bywyd hawdd. Collodd ei mam pan yn 18, ei chwaer Elizabeth hefyd, ac yna ei thad pan oedd hi’n 28.

Priododd â Thomas Griffiths o Feifod a ganwyd merch iddynt y flwyddyn ganlynol (Elizabeth, ar ôl ei chwaer). Ond bu farw a hithau yn bythefnos oed. Dyna i chi wewyr.