Violet Gobson a’r ergyd a allai fod wedi newid cwrs hanes

Wrth i’r blynyddoedd rygnu ymlaen a hithau bellach mewn ysbyty meddwl yng nghanolbarth Lloegr, fe ymbiliodd am gael ei rhyddhau i ail-gydio yn ei bywyd.

“Roedd hi moyn byw gyda Chatholigion, a chael gofal gan leianod yn hytrach na gan Brotestaniaid ond am wahanol resymau wnaethon nhw ddim caniatáu hynny.”

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd bu’n ysgrifennu llythyron dirifedi i’r Dywysoges Elizabeth a ddaeth yn ddiweddarach yn Frenhines, a hefyd yn uniongyrchol at Winston Churchill yn rhoi cynghorion ar sut i drechu ffasgiaeth, ond fe ddaliodd awdurdodau’r ysbyty eu gafael ar yr ohebiaeth, ac ni chawson nhw eu postio.

Bu farw Violet Gibson yn Ysbyty Meddwl St Andrews, Northampton, yn 1956. Roedd yn 79 oed.

Bellach mae Cyngor Dulyn wedi codi cofeb i Violet Gibson yn Sgwâr Merrion lle bu’n byw pan yn blentyn. Ond sut mae ei gor-nith yn edrych yn ôl ar fywyd ei modryb canrif ers y digwyddiad ar y stryd yn Rhufain?

“Dwi yn teimlo yn falch bod hi yn rhywun oedd â daliadau gwrth-ffasgaidd cryf iawn, iawn ac ‘oedd hi yn barod i weithredu ar hynny ond yn bendant bydden i ddim yn argymell unrhyw drais gwleidyddol, dyw e ddim yn unrhyw fath o ddatrysiad.

“Mae llinell anhygoel gan Dic Jones, ‘Ni all lladd ennill heddwch’.”