Tŷ’r Arglwyddi: ‘Dim chwarae teg i Gymru’

Bydd unrhyw un sy’n ymweld â’r Senedd yn San Steffan yn sylwi bod yna arferion diddorol – arferion digon rhyfedd, medd rhai. Mae traddodiadau o’r fath wedi’u hymgorffori’n ddwfn yng ngwaith Tŷ’r Cyffredin a Thŷ’r Arglwyddi. Ond mae yna wahaniaethau o fewn y ddwy siambr.

Mae rheolau a thraddodiadau’r Arglwyddi wedi’u seilio mewn dogfen sy’n deillio o 1621, sef Rheolau Sefydlog Tŷ’r Arglwyddi sy’n Ymwneud â Busnes Cyhoeddus (Standing Orders of the House of Lords Relating to Public Business).

Mae’r farn ynghylch a yw traddodiadau o’r fath yn angenrheidiol i waith yr Arglwyddi yn amrywio, gan ddibynnu ar bwy rydych chi’n gofyn. Mae rhai yn dadlau bod angen moderneiddio siambr yr Arglwyddi, eraill yn mynnu bod eu harferion yn hanesyddol bwysig.

Er mwyn deall rhai o’r arferion dadleuol yma efallai bod gwerth ystyried yr hanes.

Mae’r Senedd yn dyddio’n ôl i’r 11eg ganrif, gyda dau Dŷ Seneddol yn dod i’r amlwg yn y 14eg ganrif. Yn ffurfio Tŷ’r Arglwyddi oedd yr archesgobion, esgobion, abatiaid (Arglwyddi Ysbrydol) ac yr uchelwyr (Arglwyddi Temporal). Dechreuodd cynrychiolwyr o’r trefi a’r siroedd gyfarfod ar wahân fel Tŷ’r Cyffredin.

O’r 15fed ganrif, roedd aelodaeth yr uchelwyr yn Nhŷ’r Arglwyddi bron yn gwbl seiliedig ar drefn o etifeddiaeth.

Wrth gwrs, mae’r siambr wedi esblygu dros y canrifoedd, gyda’r nifer o aelodau yn cynyddu. Mae’r ddadl dros ddiwygio’r siambr wedi bod dan sylw ers degawdau lawer.