Nic Parry: Stori Ruth Ellis yn ‘ysgytwol’

Ond mae Nic yn dweud fod achos Ruth Ellis wedi newid y gyfraith ar gyfer y dyfodol: “Mi esgorodd o a chyflymu y drafodaeth ynglŷn â dileu y gosb eithaf.

“Ar y pryd roedd rhoi pardwn i fenywod yn arbennig yn weddol gyffredin – mewn cyfnod o bum mlynedd cyn y crogi roedd yna gymaint â 67 o ferched wedi eu dedfrydu i farwolaeth ond dim ond rhyw saith gafodd eu crogi.

“Felly roedd y trafodaeth ar droed ond oedd yna gymaint o ymateb cyhoeddus i hwn.”

Mae ‘na elfen Gymreig arall i’r stori gan mai’r Ysgrifennydd Cartref ar y pryd oedd y Cymro o Griccieth, Gwilym Lloyd George, sef mab David Lloyd George. Mi dderbyniodd e nifer fawr o geisiadau gan y cyhoedd i roi pardwn iddi – ond gwrthododd wneud.

Meddai Nic: “Fel cyfreithiwr a barnwr beth oedd yn ddiddorol ac yn anghyffredin oedd fod y barnwr wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Cartref a dweud o dan y ddeddf doedd gen i ddim dewis ond dydy hon ddim yn haeddu marw.

“Hyn i gyd wnaeth gyflymu y drafodaeth wnaeth arwain at ddileu y gosb eithaf. Mae hwn wedi bod yn achos allweddol ar y daith yna.”

Llofnododd dros 50,000 o bobl ddeiseb i achub bywyd Ruth Ellis, ac mi wnaeth ei hachos arwain yn uniongyrchol at gyflwyno’r amddiffyniad o gyfrifoldeb lleiedig (diminished responsibility) yn 1957 – newid a allai fod wedi achub ei bywyd.

Fel mae’r rhaglen yn ei drafod, mae ei theulu y mis hwn yn gwneud cais am bardwn iddi.

Yn y rhaglen mae Nic yn disgrifio Ruth Ellis fel “dynes ddewr, ‘styfnig a phenderfynol” ac mae’n dweud: “Beth sydd wedi bod yn ddiddorol yw unwaith bod chi yn edrych mewn i fanylion ei phlentyndod hi a sut gafodd hi ei thrin, agweddau gwleidyddion a phapurau newydd, ‘da chi’n gweld yn sydyn roedd hi’n byw yn yr oes anghywir.”

Felly beth fyddai hanes y ddynes o Rhyl os fyddai hi wedi bod yn y llysoedd ddegawd yn ddiweddarach?

Yn ôl Nic: “Byddai hi wedi byw.”

Gwyliwch Ruth Ellis: Y Cariad a’r Crogi ar S4C nos Fawrth 21 Hydref neu ar BBC iPlayer.