Dedfrydu dyn ifanc oedd am gopïo ymosodiadau Southport yn ne Cymru

Un ffocws yr ymchwiliad i lofruddiaethau Southport oedd pam y collodd cynllun gwrthderfysgaeth Prevent y cyfle i ymyrryd ym mywyd Rudakubana.

Gallai Axel Rudakubana fod wedi cael ei fonitro, ei drin ac o bosibl ei droi oddi wrth drais gan y rhaglen, meddai awdur yr adolygiad cynnar a gynhaliwyd yn fuan ar ôl y llofruddiaethau ym mis Gorffennaf 2024, yr Arglwydd David Anderson CB.

Dywedodd fod yn rhaid i raglen y llywodraeth newid eu ffocws i bobl sydd wedi’u obsesu â thrais eithafol, hyd yn oed os nad yw’r heddlu gwrthderfysgaeth yn dod o hyd i unrhyw dystiolaeth o gymhelliad ideolegol.

Roedd sawl athro ysgol Rudakubana wedi rhybuddio swyddogion Prevent fod gan Rudakubana obsesiwn â thrais – ond ar bob achlysur caewyd ei achos oherwydd nad oedd yn ymddangos bod ganddo gymhelliad terfysgol adnabyddadwy.

Yn y flwyddyn a ddaeth i ben ar 31 Mawrth 2025, cyfeiriwyd 8,517 o unigolion at Prevent, cynnydd o 27% o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol (6,922) a dyma’r nifer uchaf o atgyfeiriadau a gofnodwyd mewn un flwyddyn ers ei lansio yn 2015.

Yn ôl yr ystadegau diweddaraf, daeth y gyfran uchaf o atgyfeiriadau Prevent gan athrawon a gweithwyr addysg eraill.

Y categorïau pryder ‘dim ideoleg’ oedd yn cyfrif am y gyfran fwyaf o atgyfeiriadau, 4,917 neu 56%.

Ychwanegodd yr uwch-ddarlithydd mewn Bygythiadau Seiber ym Mhrifysgol Abertawe, Dr Joe Whittaker, fod ymchwil yn dangos bod “esblygiad araf” wedi bod o symud i ffwrdd o eithafiaeth yn seiliedig ar grwpiau fel y Wladwriaeth Islamaidd, Al Qaeda a National Action, i “bron popeth bellach yn ymosodiadau gan actorion unigol”.

Ychwanegodd fod natur y bygythiad a achosir i gymdeithas gan yr actorion unigol hyn yn “sefydlog” ond yn “eithaf peryglus mewn gwirionedd”.

“Mae hynny’n creu bygythiad enfawr i’r heddlu gwrthderfysgaeth, oherwydd ei bod hi gymaint yn anoddach iddyn nhw ei ganfod”.