Dathliad hanesyddol o ddinas Bangor sy’n 1,500 oed

Mae Bangor yn aml yn cael ei galw’n Ddinas Dysg.

Mae rhai o gyfeiriadau cyntaf o addysg ym Mangor yn mynd nôl i’r 13eg ganrif.

“Sefydlwyd Urdd Fynachaidd y Brodyr Duon yma yn y 13eg ganrif ac fe esblygodd hynny i greu Ysgol Friars yn ardal Hirael,” meddai Gari Wyn.

“Wedyn daeth y Glyniaid ac maen nhw yn chwarae rhan allweddol ym myd addysg Bangor.

“Nesa i adeilad y Brifysgol mae adeilad arall lliw brics coch, sy’n adeilad ysgol gerddorol y Brifysgol rŵan.

“Yn wreiddiol, ysgol sirol cyntaf i ferched yng Nghymru oedd hwnna oedd wedi’i sefydlu gan ddynes o’r enw Dilys Glynne, sy’n rhan bwysig o hanes addysg merched yng Nghymru.

“Wedyn daw’r Coleg ar y Bryn. Dechreuodd yr adeiladu yn 1907 a’i agor yn 1911.

“Parhad oedd o rywbeth oedd wedi dechrau digwydd yn 1884 ac fe ddechreuodd i gyd yng Ngwesty’r Penrhyn. Hefo dylanwad pobl fel Lloyd George a sawl aelod seneddol arall fel William Rathbone o Lerpwl a John Roberts, Aelod Seneddol Y Fflint i gael yr arian.

“Fe enillodd nhw’r frwydr rhwng 13 o drefi yng ngogledd Cymru i gael y Brifysgol ym Mangor. Fe gafodd y coleg ei adeiladu ar y graig oedd yn cael ei galw’n Grib Aethwy.

“Mae’r tŵr mae pawb yn gallu ei weld wrth edrych ar y Brifysgol yn un arbennig.

“Mae pedwar cerflun ar y tŵr, mae Owain Gwynedd yn wynebu lawr at safle ei feddrod yn yr Eglwys Gadeiriol, mae Owain Glyndŵr yna, Llywelyn Fawr a Dewi Sant.

“Fe gostiodd £115,000 i gyd ac mae llyfrgell Shankland yn un arbennig yno sydd i gyd yn creu’r Ddinas Dysg.”

Bron ugain mlynedd cyn sefydlu Prifysgol Bangor, roedd y Coleg Normal yn bodoli sy’n allweddol mewn hyfforddi athrawon y cyfnod i roi addysg i blant Cymru.