Robert Vaughn: Un o’r Cymry mwyaf dylanwadol aeth i America

Fe briododd Robert â Elizabeth Donahue o Ganada yn 1886.

Rhoddodd hi enedigaeth i’w merch Arvonia yn 1888, ond llai na phythefnos yn ddiweddarach bu farw Elizabeth o broblemau’n sgil yr enedigaeth.

Penderfynodd Vaughn werthu ei fferm am swm sylweddol a symud i ddinas Great Falls gerllaw. Gwerthwyd ei fferm i Gapten Thomas Couch a oedd berchen mwynfeydd copr ac arian ar draws America.

Wedi iddo symud daeth Vaughn yn un o’r dynion busnes mwyaf dylanwadol yn Great Falls, yn prynu a gwerthu eiddo, a chafoedd ei alw’n ‘Yncl Bob’ a’r ‘Cowboi Celtaidd’ gan y dinasyddion.

Penderfynodd Couch i ddechrau adeiladu tref ar y tir ble’r oedd fferm a’r tir oedd arfer bod yn berchen i Robert Vaughn. Fel teyrnged i Vaughn, fe benderfynnodd Couch ei enwi ar ôl y Cymro.

Mae’r dref yn parhau i fod yno heddiw ac yn gartref i bron i 1,000 o bobl.

Yn 1900 fe ysgrifennodd Robert Vaughn lyfr am fywyd fel ffermwr yn Montana.

Then and Now, or, Thirty-Six Years in the Rockies yw enw’r gyfrol, ac mae’n gasgliad o lythyrau gan Vaughn i’w ferch Arvonia a’i hanes yn sefydlu’r fferm ar dir Montana.

Mae haneswyr yn datgan fod y llyfr yn dystiolaeth bwysig o ddatblygiad cynnar y dalaith.

Bu farw Robert Vaughn yn 81 oed wedi salwch byr yn 1918.

Hyd heddiw mae’n cael ei gofio yn y dref sydd wedi cael ei enwi ar ei ôl fel y bachgen a ddaeth o Ddinas Mawddwy.

Efallai bod llys-enw Montana fel y Treasure State yn gweddu’n berffaith i’r Cymro a fentrodd heb geiniog dros y dŵr a gwneud ei ffortiwn gan ddylanwadu ar ddyfodol ffermio ym Montana.