Ai Dinbych yw tref fwyaf arswydus Cymru?

Yn 1594 fe grogwyd y person cyntaf yng Nghymru ar gyhuddiad o fod yn wrach sef Gwen ferch Ellis a hynny ar grocbren sgwâr Dinbych.

Mewn podlediad newydd o’r enw Gwen y Wrach a Fi ar BBC Sounds mae Holly Gierke yn sgwrsio gyda’r awdures Gwenllian Ellis am Gwen ferch Ellis wrth iddi fynd ar daith i ddarganfod mwy amdani.

Felly pwy oedd Gwen ferch Ellis? Ganed Gwen yn Llandyrnog tua 1552. Ei bywoliaeth oedd nyddu gwlân a’i werthu i farchnadoedd ond roedd ganddi hefyd allu arbennig. Gallai wella pobl ac anifeiliad efo meddyginiaeth a wnâi ei hun gyda phlanhigion a pherlysiau.

Ond ar ddechrau haf 1594 mae’n cael ei harestio ar awdurdod William Hughes, Esgob Llanelwy, a’i hel i’r carchar yng Nghastell Fflint ar gyhuddiad o fod yn wrach. Mae sawl achos llys a chyhuddiad yn ei herbyn.

Erbyn diwedd y flwyddyn mae’n cael ei chanfod yn euog o fod yn wrach a’i chrogi’n gyhoeddus ar grocbren y sgwâr ar ôl cael ei charcharu am gyfnod yn neuadd y dref, sef Llyfrgell Dinbych heddiw.