Y trychineb pwll glo yn 1875 a newidiodd y diwydiant

Cyfrannodd y trychineb at newid agwedd ynglŷn â phlant a gwragedd yn gweithio mewn pyllau glo.

Roedd newidiadau yn 1887 pan pasiwyd deddf yn datgan bod rhaid i blant fod yn 12 mlwydd oed neu’n hŷn i weithio mewn pwll glo, ac roedd rheolau llymach ynglŷn â’r oriau roeddent yn cael gweithio uwchben y ddaear hefyd.

Yn 1900 daeth deddf yn atal llafur plant dan ddaear, ac fe godwyd yr oed i 13 oed, ac un arall yn 1911 yn codi’r oed i 14.

Roedd y newidiadau yma’n cydfynd gyda chodi’r oed a oedd plant yn cael gadael yr ysgol – i 12 yn 1899, ac yna i 14 yn 1936.

Cafodd ymchwil William Galloway i’r ddamwain gymaint o ddylanwad yn y maes nes iddo gael ei enwi fel yr Athro cyntaf ym maes astudiaeth diogelwch pyllau glo.

Mae damwain Pwll y Llan yn cael ei ystyried fel trobwynt yn hanes y diwydiant glo yng Nghymru, Prydain a thu hwnt. Er ddaeth cyfnod o alar a cholled i gymuned Gwaelod-y-garth, mae achos i ymfalchïo yn y newidiadau a ddilynodd yn sgil y ddamwain.